Ebenezer Advies constateert met enige regelmaat dat gemeentelijke besluitvorming vastloopt op een gebrek aan basale juridische kennis bij ambtenaren die namens het college besluiten nemen. Het gaat daarbij niet om complexe juridische vraagstukken, maar om eenvoudige bestuursrechtelijke uitgangspunten.
Opvallend is dat deze fouten vaak ontstaan doordat besluiten niet worden getoetst door de interne afdeling juridische zaken. Kennelijk bestaat het vertrouwen dat de aanwezige kennis en ervaring volstaat. In de praktijk blijkt echter dat dit leidt tot onjuiste besluiten, onnodige bezwaarprocedures en frustratie bij burgers en bedrijven.
Wat extra zorgelijk is, is dat deze fouten niet altijd worden gecorrigeerd op leidinggevend niveau. Besluiten worden ondertekend door hogere ambtenaren zonder dat een kritische juridische check plaatsvindt. Daarmee wordt een onjuist besluit bestuurlijk bevestigd, terwijl correctie eenvoudig mogelijk was geweest.
Voorbeeld: onjuiste afhandeling van een Woo-verzoek
Een voorbeeld betreft verzoeken op grond van de Wet open overheid (Woo). In een concrete zaak bleek dat er geen documenten aanwezig waren die binnen de reikwijdte van het verzoek openbaar konden worden gemaakt. De Woo verplicht bestuursorganen niet om documenten te vervaardigen die niet bestaan.
De juiste juridische handelwijze is dan helder: het Woo-verzoek wordt inhoudelijk beoordeeld en afgewezen, met als motivering dat er geen relevante documenten zijn.
Toch ging de gemeente tweemaal in de fout:
- eerst door te stellen dat geen sprake zou zijn van een Woo-verzoek (wat juridisch onjuist is);
- vervolgens door het verzoek buiten behandeling te stellen op een verkeerde grondslag.
Dit zijn geen interpretatiekwesties, maar elementaire juridische misslagen.
De prijs van onzorgvuldigheid
De gevolgen zijn voorspelbaar: onnodige bezwaar- en beroepsprocedures, extra werk voor de gemeente en verlies van vertrouwen bij burgers. Uiteindelijk betaalt iedereen de prijs voor besluitvorming die juridisch niet op orde is.
Ebenezer Advies pleit daarom voor betere juridische borging binnen gemeenten: structurele bijscholing, verplichte juridische toetsing en actieve verantwoordelijkheid van leidinggevenden. Juridisch correcte besluitvorming is geen formaliteit, maar een kernvoorwaarde voor een betrouwbare overheid.