Wat kan een belanghebbende doen wanneer de gemeente nog steeds geen besluit heeft genomen terwijl de beslistermijn is verstreken? In dat geval biedt het bestuursrecht een belangrijk middel: de ingebrekestelling. Helaas komt het nog regelmatig voor dat deze te vroeg wordt verstuurd (wanneer de beslistermijn nog niet is verstreken), met vervelende gevolgen.
Het doel van een ingebrekestelling
Een ingebrekestelling heeft in feite twee doelen:
- De gemeente bewegen om alsnog binnen 14 dagen te beslissen
Voor dit primaire doel maakt een iets te vroeg verstuurde ingebrekestelling in de praktijk vaak weinig uit. Als de gemeente hierdoor alsnog in actie komt, is het doel bereikt. - Het activeren van de dwangsomregeling
Hiervoor is de timing wél cruciaal. Een ingebrekestelling die wordt verstuurd vóór het verstrijken van de wettelijke beslistermijn is prematuur en daarmee ongeldig. Gevolg: er ontstaat geen dwangsom, ook niet als de gemeente daarna nog weken of maanden wacht.
Aandachtspunt
Bij de Wet open overheid (Woo) geldt de automatische dwangsomregeling niet. Alleen de bestuursrechter kan eventueel een dwangsom opleggen.
Het probleem van de “onzichtbare” prematuriteit
Een te vroeg ingediende ingebrekestelling wordt vaak niet als zodanig herkend. De belanghebbende denkt correct te hebben gehandeld – anders had hij/zij wel langer gewacht. En het ligt niet voor de hand dat een gemeente binnen de 14-dagen-termijn laat weten dat de ingebrekestelling prematuur was.
In de praktijk ontdekt de belanghebbende de prematuriteit vaak pas wanneer:
- De gemeente alsnog beslist
Als het goed is vermeldt zij dat geen dwangsom is verbeurd, omdat de ingebrekestelling te vroeg was. - Er direct beroep is ingesteld nadat de beslistermijn is verstreken
De rechter zal de gemeente dan doorgaans opdragen alsnog binnen een bepaalde termijn te beslissen. De dwangsomregeling is in dit scenario nooit in werking getreden. De rechter hoeft er daarom geen uitspraak over te doen, al kan hij er terloops wel iets over zeggen. Laat de rechter er niets over los, dan komt de belanghebbende de prematuriteit vaak pas later te weten, wanneer de gemeente bij het uiteindelijke besluit aangeeft dat er geen dwangsom verschuldigd is. - De gemeente géén uitleg geeft
Als een gemeente nergens vermeldt dat er geen dwangsom is verbeurd, moet de belanghebbende dit zélf navragen. De gemeente zal dan alsnog aangeven dat de ingebrekestelling prematuur was.
Als de belanghebbende het toch op tijd ontdekt
Soms komt een belanghebbende er tussentijds achter dat de ingebrekestelling te vroeg is verzonden – bijvoorbeeld door advies van een familielid, een kennis of via informatie van Ebenezer Advies.
Is de beslistermijn inmiddels verstreken en heeft de gemeente nog steeds geen besluit genomen? Dan zijn er twee mogelijkheden:
- Er is nog géén direct beroep ingesteld
De belanghebbende kan simpelweg een nieuwe, geldige ingebrekestelling sturen. - Er is al direct beroep ingesteld
Zelfs dan kan nog een nieuwe, geldige ingebrekestelling worden verzonden, zolang de rechter nog geen uitspraak heeft gedaan.
In beide gevallen kan de dwangsomregeling alsnog worden geactiveerd — maar dan pas 14 dagen na ontvangst van de nieuwe, wél geldige ingebrekestelling.
Prematuriteit voorkomen
Advies:
- Bereken zorgvuldig wanneer de beslistermijn verstrijkt.
- Wees niet té ongeduldig.
- Bij twijfel, niet inhalen. Wacht één of twee dagen extra.
Een ingebrekestelling kan snel te vroeg zijn, maar bijna nooit fataal te laat.
Enkele voorbeelden
- Aanvraag inzage AVG
De aanvraag is op zondag 7 december 2025 ingediend. De gemeente heeft geen gebruik gemaakt van het verdagen van de beslistermijn. De wettelijke beslistermijn is een maand. De gemeente moet dan uiterlijk woensdag 7 januari 2026 een besluit nemen. Stel dat de aanvraag is ingediend op 11 december 2025, dan is de uiterste datum niet 11 januari 2026, want dat is een zondag, maar de eerstvolgende werkdag maandag 12 januari 2026. - Aanvraag Woo
De aanvraag is op zondag 7 december 2025 ingediend. De gemeente heeft geen gebruik gemaakt van het verdagen van de belistermijn. De wettelijke beslistermijn is vier weken. De gemeente moet dan uiterlijk maandag 5 januari 2026 een besluit nemen. Dus niet op 4 januari 2026, want dat is een zondag. - Aanvraag inzage AVG met tijdige verdaging
De aanvraag is op zondag 7 december 2025 ingediend. De gemeente heeft gemotiveerd gebruik gemaakt van de mogelijkheid van verdagen van de beslistermijn met twee maanden. Dat deed ze vóór 7 januari 2026, dus op tijd. De wettelijke beslistermijn is nu drie maanden. De gemeente moet dan uiterlijk maandag 9 maart 2026 een besluit nemen (niet op 7 maart 2026, want dat is een zaterdag, geen werkdag). - Aanvraag inzage AVG met te late verdaging
De aanvraag is op donderdag 30 oktober 2025 ingediend. De standaard uiterlijke datum om te beslissen is maandag 1 december 2025. De gemeente heeft op donderdag 4 december 2025 gemotiveerd gebruik gemaakt van de mogelijkheid van verdagen van de beslistermijn met twee maanden. Dat deed zij te laat, want het had uiterlijk maandag 1 december 2025 moeten gebeuren. Dat is dan ook de uiterlijke datum voor de beslissing (dus zonder verdaging). - Bezwaar met inschakeling bezwarencommissie
Op woensdag 18 juni 2025 nam de gemeente een besluit. De uiterlijke datum om bezwaar te maken is 30 juli 2025 (bezwaartermijn van 6 weken). De bezwaartermijn begint de dag ná de datum van het besluit.Berekening:
19 juni t/m 30 juni → 12 dagen
1 juli t/m 30 juli → 30 dagen
12 + 30 = 42 dagen
Dat betekent dat de 42e dag = 30 juli 2025.
De termijn eindigt aan het einde van die dag (23:59 uur).
Waarom niet 31 juli is? Dat zou de 43e dag zijn. Dat valt buiten de 6-wekentermijn en is dus te laat.Het bezwaar is op 20 juli 2025 ingediend. Dat is dus ruim op tijd.
LET OP: de beslistermijn voor de gemeente start op 31 juli 2025, de dag na het verstrijken van de bezwaartermijn, dus niet de datum van indiening bezwaar. Doordat een bezwarencommissie is ingeschakeld, is de beslistermijn 12 weken.De gemeente moet uiterlijk 23 oktober 2025 beslissen op bezwaar.