Je leest snel over zo’n bewering van de gemeente heen: “uit intern onderzoek is gebleken dat…”. Vervolgens komt er een conclusie en een stellingname van de gemeente (bijvoorbeeld een afwijzing). Toch is het belangrijk om er goed bij stil te staan en goed na te denken over wat er nou eigenlijk wordt gezegd. Is het een symptoom van gebrek aan transparantie van de gemeente richting de burger? Ja, dat kan het zijn, maar het is iets genuanceerder dan alleen dat.
21 oktober 2025 – Ray Heijder, jurist bij Ebenezer Advies
De bewering zelf
Wanneer een gemeente zegt: “Uit intern onderzoek is gebleken dat…” lijkt het op het eerste gezicht een feitelijke uitspraak, maar details ontbreken. Wie heeft het onderzoek uitgevoerd? Wat was de methode? Zijn de resultaten openbaar of controleerbaar? Zonder deze context kan een belanghebbende niet zelf beoordelen of de conclusie die op het onderzoek volgt juist is.
Waarom het een transparantie-issue kan zijn
- Beperkte informatie: Het interne onderzoek wordt niet gedeeld, waardoor de onderbouwing vaag blijft.
- Beperkte controleerbaarheid: de belanghebbende kan de uitkomst niet onafhankelijk verifiëren.
- Risico op selectieve communicatie: De gemeente kan bewust of onbewust alleen de voor haar gunstige resultaten communiceren.
Dit alles kan leiden tot verminderd vertrouwen omdat de belanghebbende zich buitengesloten voelt van besluitvorming en informatie.
Het hoeft niet altijd opzettelijk te zijn
Soms wordt interne informatie voorlopig gehouden omdat het nog niet volledig is geanalyseerd of omdat privacygevoelige data betrokken is. Het symptoom kan dus ook van praktisch e of juridische aard zijn, niet per se een bewuste poging tot ondoorzichtigheid.
Aanbeveling voor gemeenten
Transparantie gaat niet alleen over delen van informatie, maar ook over begrijpelijk en controleerbaar maken van hoe die informatie tot stand is gekomen. Zo voelen burgers zich betrokken en blijft het vertrouwen in de gemeente behouden. Als jurist adviseer ik gemeenten om het volgende model ‘Transparante communicatie van interne onderzoeken’ te gebruiken:
1. Duidelijke bronvermelding
Noem wie het onderzoek heeft uitgevoerd: interne afdeling, externe adviseur, onafhankelijke commissie. Geef aan of het onderzoek onafhankelijk of intern gecontroleerd is.
2. Inzicht in methode
Beschrijf kort de onderzoeksmethode: steekproef, dataverzameling, tijdsperiode. Vermijd het alleen trekken van conclusies; leg ook uit hoe die conclusies tot stand zijn gekomen.
3. Resultaten openbaar maken (in samengevatte vorm)
- Publiceer een samenvatting van de belangrijkste resultaten.
- Vermeld beperkingen: onzekerheden, aannames, niet-meetbare factoren.
- Eventueel vertrouwelijke details apart bewaren met uitleg waarom ze niet openbaar zijn.
4. Context bieden
Leg uit waarom het onderzoek is gedaan en wat de gemeente ermee wil verbeteren.
Koppel de resultaten aan beleidsbeslissingen of toekomstige acties.
5. Dialoog stimuleren
Bied de belanghebbende de mogelijkheid om vragen te stellen of input te geven. Zo ontstaat twee-richtingscommunicatie, niet alleen een eenzijdige mededeling.
6. Conclusies zorgvuldig formuleren
Vermijd absolute termen zoals “het is gebleken dat…”, “het is bewezen dat…” tenzij het echt volledig verifieerbaar is.
Gebruik liever: “De bevindingen wijzen erop…” of “Uit het onderzoek blijkt… met de volgende kanttekeningen…”