blog
Een gemeente neemt een besluit op een Woo-verzoek. In dat besluit staat dat de openbaar gemaakte documenten worden gepubliceerd op de gemeentelijke website. Enige tijd later blijken die documenten echter te zijn verdwenen. Zonder aankondiging. Zonder motivering. Zonder nieuw besluit.
Dat roept een fundamentele bestuursrechtelijke vraag op: kan een bestuursorgaan terugkomen van een eenmaal toegezegde Woo-publicatie zonder daarover opnieuw een besluit te nemen?
Publicatie is meer dan een technische handeling
In veel Woo-besluiten staat letterlijk vermeld dat het besluit en de openbaar gemaakte documenten op de gemeentelijke website worden gepubliceerd. Die passage is niet vrijblijvend. Zij maakt onderdeel uit van het besluit waarmee het bestuursorgaan aangeeft op welke wijze de openbaarmaking wordt uitgevoerd.
Voor de verzoeker is dat van belang. Niet alleen ontvangt hij de documenten, maar hij mag er ook op vertrouwen dat de overheid uitvoering geeft aan haar eigen besluit door de informatie voor iedereen toegankelijk te maken. Dat sluit bovendien aan bij het uitgangspunt van de Woo dat eenmaal openbaar gemaakte informatie voor een ieder openbaar is.
Wat gebeurt er als de publicatie verdwijnt?
Wanneer de gemeente de publicatie vervolgens verwijdert, verandert er iets wezenlijks. De informatie is weliswaar ooit openbaar gemaakt, maar is niet langer beschikbaar op de wijze die het bestuursorgaan zelf heeft aangekondigd.
De vraag is dan of die verwijdering slechts een feitelijke handeling is, of dat sprake is van een wijziging van een eerder genomen besluit.
Juist daar wringt het.
Wie een besluit uitvoert op een bepaalde wijze, kan die uitvoering niet zonder meer beëindigen wanneer daardoor wordt afgeweken van hetgeen eerder is toegezegd. Dat raakt de rechtszekerheid van burgers en het vertrouwen dat zij aan een besluit mogen ontlenen.
Zonder besluit geen rechtsbescherming
Misschien nog belangrijker is de rechtsbescherming.
Wanneer een gemeente zonder nieuw besluit een Woo-publicatie verwijdert, ontstaat een opmerkelijke situatie. Er is geen besluit waartegen bezwaar of beroep kan worden ingesteld. De burger ziet de publicatie verdwijnen, maar krijgt geen motivering en geen mogelijkheid om de verwijdering door een rechter te laten toetsen.
Dat is moeilijk te rijmen met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Een bestuursorgaan dat terugkomt van een eerder ingenomen rechtspositie behoort uit te leggen waarom dat gebeurt en op welke wettelijke grondslag.
De gemeente zal moeten motiveren
Dat betekent niet dat een Woo-publicatie nooit mag worden verwijderd. Denkbaar is dat zich uitzonderlijke omstandigheden voordoen, bijvoorbeeld wanneer blijkt dat persoonsgegevens ten onrechte openbaar zijn geworden of wanneer een rechter de openbaarmaking schorst.
Maar juist in zulke gevallen ligt het voor de hand dat het bestuursorgaan een nieuw, gemotiveerd besluit neemt waarin wordt uitgelegd:
- waarom de eerdere publicatie niet langer in stand kan blijven;
- op welke wettelijke grondslag de verwijdering berust;
- waarom minder ingrijpende maatregelen niet mogelijk zijn;
- welke rechtsmiddelen belanghebbenden hebben.
Dat past ook bij de systematiek van de Woo, waarin openbaarmaking en de wijze waarop deze plaatsvindt uitdrukkelijk onderdeel zijn van de besluitvorming.
De praktijk
Steeds meer overheidsorganisaties publiceren Woo-besluiten structureel op hun website of via openbare platforms. Daarmee erkennen zij dat de openbaarmaking niet uitsluitend is gericht op de verzoeker, maar op de samenleving als geheel.
Wanneer zo’n publicatie vervolgens zonder enige toelichting verdwijnt, rijst daarom niet alleen de vraag waar de documenten gebleven zijn, maar vooral of de overheid nog wel handelt overeenkomstig haar eigen besluit.
Een vraag die de rechter mogelijk ooit zal moeten beantwoorden
Voor zover bekend bestaat er nog geen duidelijke jurisprudentie waarin de bestuursrechter zich expliciet heeft uitgesproken over de vraag of het beëindigen van een toegezegde Woo-publicatie een nieuw besluit vereist.
Toch is die vraag allesbehalve theoretisch. Als bestuursorganen Woo-publicaties zonder motivering kunnen verwijderen, wordt de rechtsbescherming van burgers uitgehold. De overheid bepaalt dan eenzijdig wanneer openbaar gemaakte informatie weer uit het publieke domein verdwijnt, zonder dat daartegen een rechtsmiddel openstaat.
Juist daarom verdient deze kwestie aandacht. Openbaarheid is immers niet alleen een kwestie van documenten verstrekken, maar ook van het zorgvuldig uitvoeren én naleven van besluiten waarmee die openbaarheid is toegezegd.